Khèn bè của người Mông – Kềnh H’Mông – khèn Mèo – bản sắc dân tộc



Các bạn ĐĂNG KÝ kênh tại đây nhé:
Khèn bè của người Mông – Kềnh H’Mông – khèn Mèo

Trong những ngày lễ Tết, cùng với những trò chơi dân gian thì nhạc cụ dân tộc được coi là linh hồn của người Mông để gửi gắm, thể hiện tiếng lòng của mình với bạn tình, với cộng đồng và với thiên nhiên hùng vĩ. Tiếng Khèn còn có thể giúp họ giao tiếp giữa dương gian, thần linh và cõi âm.
Con trai Mông từ nhỏ đã biết đến tiếng Khèn và khi 13 đến 15 tuổi đã có cây Khèn trên vai mỗi khi lên nương, xuống chợ. Khi buồn, khi vui, người Mông đều mang Khèn ra thổi, gửi cả tâm tư, tình cảm của mình vào tiếng Khèn. Theo quan niệm của người Mông thì dù đi đâu, làm gì, cây Khèn vẫn luôn bên mình như một vật dụng cần thiết. Trong những dịp lễ, Tết, tiếng Khèn vang vọng khắp núi rừng. Người già trong bản vẫn bảo: Tiếng Khèn là phần hồn của người Mông. Những chàng trai Mông thổi Khèn hay, múa Khèn dẻo luôn nhận được sự quý mến, nể phục của nhiều người.
Người làm phải lặn lội vào rừng tìm những cây gỗ pơ mu to, thẳng, cây gỗ được cắt khúc dày từ 80 – 90cm, bổ đôi và khoét rỗng theo chiều dài thân cây, rồi áp hai thân cây lại như cũ, buộc chặt để nhựa tự kết dính. Những đoạn gỗ tươi này được đem về để khô trên gác bếp, rồi mới tạo hình dáng bầu, khoét các lỗ trên thân để lồng các ống trúc vào. Ống làm Khèn gồm sáu ống trúc lớn, nhỏ, dài, ngắn khác nhau là những thân trúc, thẳng đẹp. Sáu ống trúc được xếp gọn song song với nhau trên thân Khèn, tương tự cho tình anh em tụ họp.
Về cách làm Khèn, Anh Và Giống Nỏ cho biết thêm: “Sáu ống trúc làm Khèn là những cây trúc trên 10 năm và không phải loại ống trúc nào cũng làm được (tiếng Mông gọi shôngz kênhs). Những ống trúc được chặt về rồi đêm phơi khoảng một tháng để khô vàng. Sau đó người làm phải đêm ngâm trong nước đun sôi để dẻo, dễ uốn, cây không bị mọt, không bị vỡ rồi mới đêm ra khoét lỗ gắn vào thân Khèn tạo thành những ống Khèn”.
Tiếng Khèn khi ngân lên đi kèm theo các vũ điệu đều thể hiện được sự tinh tế, khéo léo của người con trai Mông. Thông qua tiếng Khèn, qua từng động tác, người biểu diễn đều gửi gắm những ấn tượng khó quên đến với người nghe và người xem.

Khèn là một loại nhạc cụ độc đáo của người Mông. Nhưng bây giờ ở bản Bó cũng như nhiều nơi khác, những người am hiểu sâu sắc về cây Khèn như anh Và Giống Nỏ không còn nhiều, ít người còn dành thời gian để học thổi và múa Khèn, bởi múa Khèn bài bản rất khó. Anh Vàng A Của được anh Và Giống Nỏ dạy thổi và múa Khèn cho biết: Múa Khèn rất khó, đã học nhiều nhưng anh cũng chưa thể am hiểu hết được những giai điệu của Khèn. Đồng thời, khi thổi phải kết hợp các vũ điệu như: Đan chân, nhảy tiến, nhảy lùi, nhào lộn, vặn người làm sao cho điệu múa phải phù hợp với tiếng Khèn vang lên.

Niềm mong mỏi nhất của anh Và Giống Nỏ và những người yêu tiếng Khèn Mông là chiếc Khèn Mông và những điệu múa Khèn vẫn sẽ được lưu giữ, truyền dạy từ thế hệ này đến thế hệ khác. Để những giai điệu Khèn còn được giữ mãi như một nét đẹp trong sinh hoạt văn hoá truyền thống của đồng bào dân tộc Mông./.
ềnh H’Mông là nhạc cụ thổi hơi của người H’Mông. Một số dân tộc khác cũng có loại nhạc cụ kềnh. Người Kinh gọi kềnh là khèn, vì thế kềnh H’Mông còn được gọi là khèn Mèo.

Kềnh H’Mông có 6 ống trúc rỗng ruột với độ dài ngắn khác nhau. Những ống này xuyên qua 1 bầu gỗ. Phần trên của đầu bầu gỗ thuôn nhỏ, nối với 1 ống trúc khác tạo thành ống thổi. Trên mỗi thân ống trúc nằm ngang có 1 lưỡi gà nhỏ bằng đồng nằm ở chỗ cắm qua bầu gỗ, gần đó, phía bên ngoài bầu gỗ là lỗ bấm. Muốn tạo ra âm thanh của ống nào, người ta bịt tay vào lỗ bấm của ống đó, thổi hơi vào khiến lưỡi gà rung lên phát ra âm thanh. Lúc hít hơi vào lưỡi gà cũng bị tác động cho ra âm thanh. Tùy theo mức độ dài ngắn, to nhỏ mà các ống có âm thanh khác nhau. Riêng ống ngắn nhất và ống dài nhất có 2 lưỡi gà song song phát ra đồng âm. Nhìn chung, khi bịt lỗ hay mở ra đều có thể tạo âm thanh khi thổi. Kỹ thuật sử dụng kềnh H’Mông cơ bản là những thế bấm như vỗ, vê, ngắt, láy rền, đánh chồng âm, hợp âm và hoà âm…

Kềnh H’Mông giống như nhiều loài khèn khác, là nhạc cụ đa thanh, âm sắc có nhiều chất kim loại, hơi rè nhưng mạnh mẽ. Nhạc cụ này có âm vực trong vòng 1 quãng tám, mỗi ống chỉ phár ra 1 âm thanh. Một số nghệ nhân đã cải tiến loại kềnh này thành 8 – 9 ống hoặc vẫn giữ nguyên 6 ống nhưng làm khóa bịt mở lỗ bấm để tạo thêm vài âm nữa, do đó âm vực rộng hơn đôi chút.

Người H’Mông thổi kềnh trong những cuộc vui, tang ma hay lúc đi từ nhà đến chợ. Hiện nay, họ có nhiều loại kềnh với kích cỡ khác nhau (nhỏ, vừa và to). Theo truyền thống, nhạc cụ này do nam giới sử dụng, thường dùng để đệm hát. – bản sắc dân tộc

source: https://dragonquest-10.com/

Xem thêm các bài viết về Làm Đẹp: https://dragonquest-10.com/category/lam-dep/

3 thoughts on “Khèn bè của người Mông – Kềnh H’Mông – khèn Mèo – bản sắc dân tộc

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *